Overslaan en naar de inhoud gaan

PHR 021026 geen letsel; P-G Hartlief: rapport partijdeskundige is vrij bewijsmiddel, eisen hoor en wederhoor gelden daarvoor niet;

PHR 021026 geen letsel; P-G Hartlief: rapport partijdeskundige is vrij bewijsmiddel, eisen hoor en wederhoor gelden daarvoor niet; 
 

Deze procedure gaat over de vraag of [eiseres] jegens de VvE aansprakelijk is voor schade die het gevolg is van een ondeugdelijk gelegde vloer in de gemeenschappelijke delen van een recreatiecomplex. De rechtbank heeft de VvE niet-ontvankelijk verklaard in haar vorderingen, omdat [eiseres] zich met succes heeft beroepen op een vervalbeding in haar algemene voorwaarden. Het hof heeft de uitspraak van de rechtbank vernietigd, op de grond dat [eiseres] onvoldoende heeft gesteld om van de toepasselijkheid van de algemene voorwaarden uit te gaan. Voorts heeft het hof, mede aan de hand van twee door de VvE in het geding gebrachte partijdeskundigenrapporten, geoordeeld dat de door [eiseres] gelegde vloer gebrekkig is en dat [eiseres] de door de VvE gevorderde schade (gedeeltelijk) dient te vergoeden.

In het door [eiseres] ingestelde principale cassatieberoep komt in de eerste plaats aan de orde de vraag of het hof heeft miskend dat in eerste aanleg sprake was van een gerechtelijke erkentenis in de zin van art. 154 lid 1 Rv van de VvE met betrekking tot de toepasselijkheid en terhandstelling van de algemene voorwaarden, waarvan de VvE in hoger beroep niet meer mocht terugkomen. Daarnaast richt het principale cassatieberoep klachten tegen de verwerping door het hof van de bezwaren van [eiseres] ten aanzien van de partijdeskundigenrapporten, waaronder bezwaren die ertoe strekken dat deze rapporten met schending van het beginsel van hoor en wederhoor tot stand zijn gekomen.


 

(... red. LSA LM)
 

Onderdeel 3

3.26

Onderdeel 3 is gericht tegen rov. 4.11. tot en met 4.13., waarin het hof de bezwaren van [eiseres] tegen de rapporten van [A] en Abricon heeft verworpen en vervolgens op basis van beide rapporten heeft geoordeeld dat de door [eiseres] gelegde vloer ondeugdelijk is, en daarop voortbouwende overwegingen. Het onderdeel is opgebouwd uit vijf subonderdelen.

3.27

Subonderdeel 3.1 richt rechts- en motiveringsklachten tegen rov. 4.11., waarin het hof de bezwaren van [eiseres] tegen het rapport van [A] gemotiveerd heeft verworpen.

3.28

Het subonderdeel klaagt in de eerste plaats dat het hof is uitgegaan van een onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot de eisen die aan een deskundigenrapport dienen te worden gesteld, dan wel dat het onbegrijpelijk is dat het hof de op het rapport van [A] betrekking hebbende bezwaren van [eiseres] heeft verworpen en waarde heeft toegekend aan dit rapport, althans dit oordeel niet toereikend heeft gemotiveerd. Daartoe voert het subonderdeel aan dat bij de totstandkoming van een deugdelijk deskundigenrapport in voldoende mate hoor en wederhoor dient plaats te vinden, terwijl [eiseres] bij de totstandkoming van het rapport van [A] geen betrokkenheid heeft gehad en geen invloed heeft kunnen uitoefenen op de informatieverschaffing en de vraagstelling. Zoals [eiseres] in eerste aanleg heeft aangevoerd, is daarom sprake van een onjuist, eenzijdig en partijdig rapport.

3.29

Vooropgesteld moet worden dat het rapport van [A] een rapport betreft van een zogenoemde partijdeskundige. Anders dan door de rechtbank benoemde deskundigen, zijn partijdeskundigen niet van ambtswege benoemd en geldt voor hen niet een formeel juridisch normatief raamwerk.23 De in art. 190 Rv opgenomen regels over hoe een door de rechtbank benoemde deskundige bij zijn of haar onderzoek te werk dient te gaan, zijn bijvoorbeeld niet op een partijdeskundige van toepassing. Een partijdeskundige is dus niet gebonden aan de in art. 190 lid 2 Rv opgenomen eis dat deskundigen bij hun onderzoek partijen in de gelegenheid moeten stellen om opmerkingen te maken en verzoeken te doen.24 Hetzelfde geldt voor de aanwijzingen in de Leidraad deskundigen in civiele zaken over de wijze waarop in een deskundigenonderzoek uitvoering dient te worden gegeven aan het beginsel van hoor en wederhoor of de daarop betrekking hebbende gedragsregels in de Gedragscode voor gerechtelijk deskundigen in civielrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken.25 Een partijdeskundige kan wel onderworpen zijn aan (gedrags)normen die gelden voor de beroepsgroep waartoe de deskundige behoort.26

3.30

Een rapport van een partijdeskundige is een schriftelijk bewijsmiddel (art. 152 lid 1 Rv) met vrije bewijskracht (art. 152 lid 2 Rv).27 De waardering van een partijdeskundigenrapport is daarmee aan het oordeel overgelaten van de rechter die over de feiten oordeelt en kan in cassatie niet op juistheid, maar slechts op begrijpelijkheid worden onderzocht.28Die toetsing in cassatie geschiedt tegen de achtergrond van vaste rechtspraak van Uw Raad dat een rechterlijke beslissing zodanig dient te worden gemotiveerd dat deze voldoende inzicht geeft in de daaraan ten grondslag liggende gedachtegang om de beslissing zowel voor partijen als voor derden controleerbaar en aanvaardbaar te maken.29 Bij de bewijswaardering zal de rechter gewoonlijk acht slaan op de mate waarin een deskundigenrapport op tegenspraak tot stand is gekomen. In dat verband kan relevant zijn in hoeverre beide partijen betrokken zijn geweest bij de formulering van de vraagstelling aan de deskundige en of zij ook opmerkingen hebben kunnen maken naar aanleiding van het conceptrapport.30 Gelet op de grote vrijheid van de feitenrechter bij de bewijswaardering staat het de rechter evenwel vrij om bij zijn beoordeling van het geschil een partijdeskundigenrapport tot uitgangspunt te nemen, ook als in het partijdebat bezwaren zijn geuit tegen de wijze van totstandkoming of de inhoud daarvan.31

3.31

Uit hetgeen ik hiervoor in randnummers 3.29-3.30 heb opgemerkt, volgt dat subonderdeel 3.1 ten onrechte tot uitgangspunt neemt dat de totstandkoming van het rapport van [A] moest voldoen aan bepaalde eisen van hoor en wederhoor om als bewijs te kunnen dienen. Het hof heeft in zijn beoordeling van de bewijswaarde van het rapport van [A] acht geslagen op het bezwaar van [eiseres] dat zij niet is uitgenodigd voor het onderzoek, maar geoordeeld dat dit niet meebrengt dat het rapport zonder waarde is, nu [eiseres] zowel in eerste aanleg als in hoger beroep de mogelijkheid heeft gehad op het rapport te reageren en de bevindingen van [A] te weerleggen en van die gelegenheid ook gebruik heeft gemaakt. Dit oordeel is voorbehouden aan het hof en is geenszins onbegrijpelijk of onvoldoende gemotiveerd. Het subonderdeel licht ook niet toe (en verwijst evenmin naar vindplaatsen in de gedingstukken in feitelijke instanties waaruit blijkt dat [eiseres] heeft aangevoerd) in welke zin de betrokkenheid van [eiseres] bij de informatievoorziening en vraagstelling aan [A] had kunnen bijdragen aan de bevindingen in het rapport, anders dan dat zij had kunnen wijzen op het feit dat een eerdere “leggingsconstructie” (ik begrijp: leginstructie) van toepassing was. Op het bezwaar van [eiseres] dat het rapport ten onrechte uitgaat van een latere, niet toepasselijke leginstructie is het hof evenwel gemotiveerd ingegaan, zoals hierna in randnummer 3.33 aan de orde komt. De in randnummer 3.28 weergegeven klachten falen mitsdien.

3.32

Subonderdeel 3.1 klaagt verder dat het hof heeft miskend dat de VvE is tekortgeschoten in haar “bewijslast (lees: stelplicht)” door overlegging van een rapport met “evident onjuiste parameters” dan wel dat het hof een onbegrijpelijk, althans niet toereikend gemotiveerd, oordeel heeft gegeven door waarde te hechten aan een rapport waarin is uitgegaan van latere, niet toepasselijke montagevoorschriften. Volgens het subonderdeel is het eveneens onbegrijpelijk dat het hof waarde heeft gehecht aan de stelling van de VvE dat “er een overschrijding zou zijn van 45 mm” (ik begrijp: een overschrijding omdat sprake is van een afstand van 450 mm (45 cm) tussen de onderliggers in plaats van de in de montagevoorschriften Duowood 2016 voorgeschreven afstand van maximaal 400 mm (40 cm)) en “dat [eiseres] daarop niet meer heeft gereageerd”. Uit het rapport van [A] volgt immers niet dat “die 45 mm” (ik begrijp: 450 mm) de vloer ondeugdelijk maakt, nu dat rapport uitgaat van latere, niet toepasselijke montagevoorschriften, aldus (nog steeds) subonderdeel 3.1.

3.33

Het hof heeft in rov. 4.11., naar aanleiding van het daarop betrekking hebbende verweer van [eiseres] , gemotiveerd waarom het tóch waarde hecht aan het rapport van [A] , ondanks dat daarin is uitgegaan van de montagevoorschriften Duowood 2020 in plaats van de toepasselijke montagevoorschriften Duowood 2016. Kort samengevat houdt die motivering in dat (op basis van het partijdebat wordt aangenomen dat) de montagevoorschriften Duowood 2016 en Duowood 2020 alleen van elkaar afwijken op het punt van de maximale afstand tussen de onderliggers en dat dit een ondergeschikt punt betreft in het rapport. Deze motivering is als zodanig in cassatie niet bestreden. Hierop stuiten de in randnummer 3.32 weergegeven klachten van subonderdeel 3.1 reeds af.

3.34

Subonderdeel 3.2 keert zich tegen de verwerping van de bezwaren van [eiseres] tegen het rapport van Abricon in rov. 4.12. Het subonderdeel begint met een inleiding, waarin de bestreden rechtsoverweging wordt weergegeven, en (in randnummer 0) een weergave van de stellingen die [eiseres] in hoger beroep heeft aangevoerd in haar verweer tegen het rapport. Daarna volgen de klachten in de randnummers 1. tot en met 3.

3.35

Het subonderdeel klaagt in randnummer 1. in de eerste plaats, kort samengevat, dat het hof heeft miskend dat ook bij de totstandkoming van het rapport van Abricon onvoldoende invulling is gegeven aan hoor en wederhoor. Volgens het subonderdeel is het, anders dan het hof heeft overwogen, niet voldoende dat een partij zich over een conceptrapport kan uitlaten, indien de aan de deskundige gestelde vragen eenzijdig en zonder te delen (bedoeld zal zijn: met de wederpartij) aan de deskundige zijn medegedeeld. Dit klemt te meer nu het voorlopige rapport ook het definitieve rapport betreft en met de opmerkingen van [eiseres] in het geheel geen rekening is gehouden. Aldus is de deskundige eenzijdig van informatie voorzien en met een eenzijdige onderzoeksopdracht belast, die zich nadien moeilijk ongedaan laat maken. Evenmin is sprake geweest van een gelijk speelveld, omdat de advocaat van de VvE zich actief heeft bemoeid met de door [eiseres] gemaakte opmerkingen naar aanleiding van het conceptrapport. De in randnummer 0 weergegeven verweren tegen deze rapporten kunnen dan ook niet anders worden beschouwd dan als een gemotiveerde betwisting als bedoeld in art. 149 Rv, zodat het hof de inhoud daarvan niet als vaststaand had mogen aannemen. Althans is het oordeel in rov. 4.12. onbegrijpelijk dan wel niet toereikend gemotiveerd.

3.36

Deze klachten falen. Het subonderdeel gaat, evenals subonderdeel 3.1, ten onrechte ervan uit dat er eisen gelden voor de totstandkoming van een partijdeskundigenrapport (zoals dat van Abricon) in het kader van hoor en wederhoor. Ik verwijs in dit verband naar hetgeen ik hiervoor in randnummers 3.29-3.30 daarover heb opgemerkt. De waardering van het partijdeskundigenrapport, in het licht van de bezwaren die door partijen zijn geuit over de wijze waarop dit tot stand is gekomen, is aan de feitenrechter. Het hof heeft in rov. 4.12. geoordeeld dat geen sprake is van schending van hoor en wederhoor omdat [eiseres] heeft kunnen reageren op het conceptrapport (gericht aan de deskundige) en in hoger beroep inhoudelijk verweer heeft kunnen voeren tegen het rapport (en dat ook heeft gedaan). Het subonderdeel maakt onvoldoende duidelijk waarom het oordeel van het hof onbegrijpelijk zou zijn, omdat het (in randnummer 1. van het subonderdeel) blijft steken in algemene bezwaren over de totstandkoming van het rapport en het nalaat om toe te lichten wat er concreet schort aan de informatievoorziening, de onderzoeksopdracht en de vraagstelling aan Abricon. Evenmin bestrijdt het subonderdeel dat [eiseres] , zoals het hof in rov. 4.12. heeft overwogen, op geen enkele wijze (met stukken) heeft onderbouwd dat de advocaat van de VvE zich actief heeft bemoeid met de door [eiseres] gemaakte opmerkingen naar aanleiding van het conceptrapport, reden waarom het hof is voorbijgegaan aan de stelling van [eiseres] dat het rapport op deze grond ter zijde moet worden geschoven.

3.37

Het subonderdeel klaagt in randnummer 2. dat het hof ten onrechte niet, althans niet kenbaar is ingegaan op essentiële stellingen van [eiseres] in haar memorie van antwoord en spreekaantekeningen in hoger beroep (weergegeven in randnummer 2. onder (1) tot en met (6)), die rechtstreeks van invloed zijn op de deugdelijkheid van het rapport en dus op de uitkomst van de procedure.

3.38

Zoals hiervoor opgemerkt in randnummer 3.36, heeft het hof in rov. 4.12. gemotiveerd gerespondeerd op het verweer van [eiseres] dat bij de totstandkoming van het rapport van Abricon geen sprake is geweest van een deugdelijke vorm van hoor en wederhoor. Het hof hoefde niet nader in te gaan op alle specifieke bezwaren die [eiseres] heeft geuit over de vermeende schending van hoor en wederhoor. Dit geldt temeer voor bezwaren die niet tevens een gespecificeerde, voldoende gemotiveerde betwisting inhouden van de juistheid van de zienswijze van de deskundige, zoals de onder (1) en (2) genoemde bezwaren dat [eiseres] zich ter plaatse niet heeft kunnen verweren doordat zij de vragen van tevoren niet kende en dat nergens uit blijkt dat de deskundige zich heeft gebaseerd op gegevens van [eiseres] , terwijl het [eiseres] is die de vlonderdelen heeft aangebracht. [eiseres] heeft met deze algemene bezwaren onvoldoende toegelicht welke informatie ten onrechte niet ter kennis van de deskundige is gekomen en wat het effect daarvan kan zijn geweest op de bevindingen in het rapport. Hetzelfde geldt voor de in (6) genoemde stelling dat de deskundige ten onrechte niets heeft gedaan met de door [eiseres] gemaakte opmerkingen naar aanleiding van het conceptrapport. Het subonderdeel licht niet toe (en verwijst niet naar vindplaatsen in de gedingstukken waaruit blijkt dat [eiseres] in hoger beroep heeft gespecificeerd) welke opmerkingen de deskundige ten onrechte naast zich neer heeft gelegd en wat het belang van die opmerkingen is voor de bevindingen in het rapport. Anders dan het subonderdeel stelt, heeft het hof wel degelijk de andere onder (6) genoemde stelling van [eiseres] behandeld dat de advocaten van de VvE zich actief zouden hebben bemoeid met de door [eiseres] gemaakte opmerkingen naar aanleiding van het conceptrapport. Het hof heeft in rov. 4.12. – in cassatie onbestreden – geoordeeld dat [eiseres] deze stelling op geen enkele wijze (met stukken) heeft onderbouwd, reden waarom het hof aan deze stelling voorbij is gegaan.

3.39

Het hof heeft verder in rov. 4.13. geoordeeld dat het geen waarde hecht aan het – niet onderbouwde – verweer van [eiseres] dat zij wel aan de montagevoorschriften heeft voldaan en dat hetgeen [eiseres] overigens tegen de rapporten heeft ingebracht te summier is en niet opweegt tegen de uitvoerige rapporten. Het hof heeft dus kennelijk de onder (3), (4) en (5) genoemde stellingen van [eiseres] over de door derden uitgevoerde werkzaamheden aan de vlonderdelen en de onderhoudsverplichting van de VvE en het bezwaar van [eiseres] tegen de opmerking van de deskundige omtrent deformatie, die het hof ook in rov. 4.10. heeft opgenomen bij de weergave van het verweer van [eiseres] , aangemerkt als “te summier” en niet opwegend tegen de uitvoerige rapporten van [A] en Abricon. Dit (feitelijke en niet onbegrijpelijke) oordeel is als zodanig in cassatie (terecht) niet bestreden.

3.40

Zoals volgt uit randnummers 3.38-3.39, falen de in randnummer 3.37 weergegeven klachten van subonderdeel 3.2.

3.41

Subonderdeel 3.2 klaagt ten slotte in randnummer 3. dat het hof in rov. 4.12. ten onrechte onbesproken heeft gelaten dat het door de VvE bij de memorie van grieven overgelegde rapport van Abricon een conceptrapport betreft, waarin de reactie van [eiseres] nog niet was meegenomen, en dat [eiseres] ter zitting erover heeft geklaagd dat pas in een heel laat stadium (30 januari 2025) is verklaard dat dit conceptrapport moet worden aangemerkt als de definitieve versie. Volgens het subonderdeel is [eiseres] daarmee in haar belangen geschaad en kon zij niet meer of anders doen dan het overleggen van productie 1 (het verslag van de inspectie op 13 juni 2024 van [betrokkene 1] , een medewerker van [eiseres] ).

3.42

Voordat ik toekom aan bespreking van de klacht schets ik eerst kort de gang van zaken met betrekking tot het rapport van Abricon, zoals deze blijkt uit de gedingstukken in hoger beroep:

- de VvE heeft op de rol van 5 december 2023 een memorie van grieven ingediend en daarbij het kort daarvoor gereedgekomen conceptrapport van Abricon van 1 december 2023 in het geding gebracht.32 In de memorie van grieven heeft de VvE onder meer de bevindingen en conclusies in het conceptrapport uiteengezet33 en vermeld dat zij [eiseres] bij e-mail van 1 december 2023 heeft uitgenodigd op het rapport van Abricon te reageren;34

- [eiseres] heeft op de rol van 13 februari 2024 haar memorie van antwoord ingediend, waarin zij heeft gereageerd op het conceptrapport van Abricon en daarbij bezwaren heeft geuit over zowel de totstandkoming van het rapport als de inhoud.35 Tevens is in de memorie van antwoord vermeld dat [eiseres] inmiddels input heeft geleverd naar aanleiding van het conceptrapport “door opstelling van een document aan de deskundige” (dit document is niet als productie in het geding gebracht).36 [eiseres] heeft opgemerkt dat de mogelijkheid bestaat dat het rapport nog wordt aangepast met inachtneming van de input van [eiseres] en dat pas nadat het rapport definitief is geworden een definitief standpunt over het rapport zal kunnen worden ingenomen:

“48. Ook op inhoudelijke gronden is het nodige in te brengen tegen de rapportage die door de deskundige is opgesteld. Dit zal verderop in deze memorie door [eiseres] worden toegelicht waarbij het overigens wél zo is dat de rapportage nog niet definitief is en de theoretische mogelijkheid bestaat dat de deskundige het rapport met inachtneming van de input zijdens [eiseres] alsnog aanpast. Alle rechten worden voorhouden. Vooralsnog moet er in ieder geval vanuit worden gegaan dat er geen sprake is geweest van een onafhankelijk en objectief onderzoek, waarbij de beginselen van hoor en wederhoor zijn geschonden. In de huidige stand is het advies derhalve waardeloos om gebruikt te kunnen worden.

(…)

116. [eiseres] heeft zich, zoals eerder aangegeven, pas recent uitgelaten over het rapport, zodat het op dit moment nog niet duidelijk is hoe het definitieve rapport exact eruit zal komen te zien. Pas dan zal een definitief standpunt over de rapportage kunnen worden ingenomen, waartoe [eiseres] in ieder geval nog in de gelegenheid zou worden gesteld.” 37

- de VvE heeft ten behoeve van de mondelinge behandeling, die was bepaald op 27 februari 2025, nadere producties in het geding gebracht, waaronder een “[v]erklaring van Abricon van 30 januari 2025, met de bevestiging dat het deskundigenrapport van 1 december 2023 het definitieve rapport is”;38

- [eiseres] heeft op 13 februari 2025 ten behoeve van de mondelinge behandeling op 27 februari 2025 een nadere productie ingediend: het verslag van de inspectie op 13 juni 2024 van [betrokkene 1] , een medewerker van [eiseres] ;39

- tijdens de mondelinge behandeling op 27 februari 2025 heeft de advocaat van [eiseres] aangevoerd dat [eiseres] in haar belangen is geschaad omdat pas op 30 januari 2025 is verklaard dat het conceptrapport van Abricon als het definitieve rapport moet worden aangemerkt. De spreekaantekeningen van de advocaat van [eiseres] vermelden daarover:

“Als productie 32 heeft de VvE een e-mail van [betrokkene 2] van Abricon in het geding gebracht, waarmee waarschijnlijk aangetoond zou moeten worden dat de ingebrachte conceptrapportage ook de definitieve rapportage is geworden. Dat blijft wat [eiseres] betreft een bijzondere gang van zaken, nu [eiseres] door die wijze van procederen niet eerder een verweer heeft kunnen opstellen in reactie op het definitieve deskundigenrapport. Let wel, het conceptrapport is bij memorie van grieven in december 2023 ingebracht. Vervolgens is pas op 30 januari 2025 verklaard dat geen aanpassingen worden doorgevoerd. Daarmee is [eiseres] ernstig in haar belangen geschaad, omdat zij hierdoor pas ter zitting de mogelijkheid heeft om op het definitieve rapport te reageren.”40

- vervolgens heeft de advocaat van [eiseres] ter zitting gereageerd op het rapport, mede aan de hand van het hiervoor genoemde verslag van de inspectie op 13 juni 2024 van [betrokkene 1] , en door bezwaren aan te voeren over de totstandkoming van het rapport (schending hoor en wederhoor) en inhoudelijke opmerkingen te maken.41 De advocaat van [eiseres] heeft zich verzet tegen de stelling van de VvE ter zitting42 dat [eiseres] bij memorie van antwoord had moeten reageren op het rapport van Abricon en dat het in strijd is met de tweeconclusieregel en de goede procesorde dat [eiseres] ter zitting alsnog inhoudelijk reageert op het rapport.43

3.43

Aan het subonderdeel kan worden toegegeven dat het hof inderdaad niet lijkt te hebben gerespondeerd op de stelling van [eiseres] ter zitting dat zij in haar belangen is geschaad omdat pas op 30 januari 2025 is verklaard dat het conceptrapport van Abricon van 1 december 2023 moet worden aangemerkt als het definitieve rapport en [eiseres] hierdoor pas ter zitting de mogelijkheid heeft om op het definitieve rapport te reageren.44 Met de overweging in rov. 4.12. dat [eiseres] opmerkingen heeft gemaakt over het conceptrapport (gericht aan de deskundige) en in de procedure in hoger beroep inhoudelijk verweer heeft gevoerd tegen het rapport, lijkt het hof immers enkel te reageren op het verweer van [eiseres] dat zij voorafgaand aan de inspectie niet over de onderzoeksvragen beschikte en dat zij zich daarom niet deugdelijk heeft kunnen verweren.

3.44

[eiseres] heeft echter geen belang bij cassatie op dit punt. [eiseres] heeft immers ter zitting kunnen reageren op het definitief geworden rapport en heeft dat ook gedaan. Uit de weergave van het ter zitting gevoerde verweer in rov. 4.10. blijkt ook dat het hof heeft toegestaan dat [eiseres] ter zitting nog inhoudelijk reageerde op het definitief geworden rapport en dat het hof deze reactie niet – zoals de VvE had bepleit – buiten beschouwing heeft gelaten wegens strijd met de tweeconclusieregel of goede procesorde. Het hof heeft daarmee zonder schending van het recht op hoor en wederhoor het rapport aan zijn oordeel ten grondslag kunnen leggen. Dat [eiseres] te weinig tijd zou hebben gehad om een inhoudelijk verweer op het rapport voor te bereiden, zoals impliciet doorklinkt in haar stelling, is ter zitting niet onderbouwd en bovendien ook niet aannemelijk. Aangenomen dat [eiseres] op of kort na 30 januari 2025 heeft vernomen dat het conceptrapport van Abricon tevens het definitieve rapport is, had zij nog bijna een volle maand om een reactie voor te bereiden ten behoeve van de mondelinge behandeling op 27 februari 2025.45 Dit lijkt mij ruim voldoende tijd, mede in aanmerking genomen dat het definitieve rapport voor [eiseres] geen verrassingen kende nu dit gelijk is gebleven aan het conceptrapport. Met de bevindingen uit dit conceptrapport was [eiseres] bovendien al vanaf 1 december 2023 bekend. Indien zij een contra-expertise had willen inwinnen, zoals het subonderdeel impliceert, dan heeft zij hiervoor in de procedure in hoger beroep ruim voldoende gelegenheid gehad. Het is haar eigen keuze geweest om dit niet te doen en, onder “voorbehoud van alle rechten” in de memorie van antwoord, te wachten op het definitieve rapport. Gelet op de in hoger beroep geldende tweeconclusieregel is dit een proceshouding die niet zonder risico’s is. [eiseres] had erop kunnen (en moeten) anticiperen dat de bevindingen en conclusies in het conceptrapport van Abricon niet zouden wijzigen naar aanleiding van haar commentaar daarop. Dit brengt mee dat [eiseres] naderhand niet meer met succes kan klagen dat ze in haar verdediging is geschaad omdat zij te weinig tijd zou hebben gehad om zich deugdelijk te verweren tegen de bevindingen en conclusies in het rapport van Abricon.

3.45

Subonderdeel 3.3 ziet op rov. 4.13. en bevat, naast een voortbouwklacht, de klacht dat het hof heeft miskend dat aan een betwisting niet dezelfde eisen hoeven te worden gesteld als aan bewijslevering, en die betwisting wel degelijk kan geschieden aan de hand van het in hoger beroep in het geding gebrachte verslag van de inspectie van [betrokkene 1] (randnummer 3.41 hiervoor), zeker nu aan de door de VvE overgelegde rapporten vanwege gebreken in de totstandkoming niet die bewijswaarde kan worden toegekend die het hof daaraan heeft toegekend.

3.46

De voortbouwklacht van subonderdeel 3.3 faalt in het spoor van de voorgaande subonderdelen van onderdeel 3. Ook de andere klacht van subonderdeel 3.3 faalt. Het hof heeft in rov. 4.13. geoordeeld dat hetgeen [eiseres] tegen de door de VvE overgelegde deskundigenrapporten heeft ingebracht, waaronder het verslag van [betrokkene 1] , te summier is en niet opweegt tegen de uitvoerige rapporten van [A] en Abricon. Gelet op de – in cassatie niet bestreden – overweging van het hof dat het verslag van [betrokkene 1] erg beknopt is en niet ingaat op de door de deskundigen in hun rapporten concreet omschreven niet-nagekomen leginstructies en geconstateerde gebreken, is dit oordeel goed te volgen en blijkt niet dat het hof te hoge eisen heeft gesteld aan de betwisting door [eiseres] .

3.47

Subonderdeel 3.4 richt, naast een voortbouwklacht tegen rov. 4.19. en 4.22., een motiveringsklacht tegen rov. 4.19., waarin het hof, met name gelet op de bevindingen van Abricon, heeft aangenomen dat de vloer volledig moet worden vervangen.

3.48

De tegen rov. 4.19. en 4.22. gerichte voortbouwklachten falen in het spoor van de voorgaande subonderdelen. De tegen rov. 4.19. gerichte motiveringsklacht faalt eveneens. Daarin is enkel aangevoerd, onder verwijzing naar enkele vindplaatsen in de gedingstukken, dat het oordeel van het hof onbegrijpelijk is, omdat het hof “gemotiveerde betwistingen” door [eiseres] onbesproken heeft gelaten. Het hof kon echter op dit punt volstaan met een enkele verwijzing naar het rapport van Abricon, omdat het reeds in rov. 4.13. heeft overwogen dat hetgeen [eiseres] tegen dit rapport heeft ingebracht te summier is en daartegen niet opweegt.

3.49

Subonderdeel 3.5 bevat enkel een voortbouwklacht, die geen nadere behandeling behoeft.

Onderdeel 4

3.50

Onderdeel 4 betreft slechts een veegklacht en behoeft in het licht van het voorgaande geen bespreking meer.


 

23Zie bijvoorbeeld R.W.M. Giard, ‘Rechters en partijdeskundigen: over de (on)deskundigheid en (on)partijdigheid van experts’, EeR 2017/4, p. 135.

24Vergelijk R.W.M. Giard, ‘Rechters en partijdeskundigen: over de (on)deskundigheid en (on)partijdigheid van experts’, EeR 2017/4, p. 138.

25De Leidraad deskundigen in civiele zaken en de Gedragscode voor gerechtelijk deskundigen in civielrechtelijke en bestuursrechtelijke zaken zijn gepubliceerd op www.rechtspraak.nl.

26Vergelijk R.W.M. Giard, ‘Rechters en partijdeskundigen: over de (on)deskundigheid en (on)partijdigheid van experts’, EeR 2017/4, p. 141.

27Vergelijk G. de Groot, Civiel deskundigenbewijs, Deventer: Wolters Kluwer 2025, nrs. 200 en 202, en MvA, Parl. Gesch. Nieuw bewijsrecht, p. 331.

28Vergelijk HR 19 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3654, RvdW 2015/91 en JIN 2015/38 m.nt. J. van Weerden, rov. 3.4.1.

29Zie GS Burgerlijke Rechtsvordering, art. 152 Rv (actueel tot en met 16 januari 2026), aant. 2.1 (G. de Groot), onder verwijzing naar HR 4 juni 1993, ECLI:NL:HR:1993:ZC0986, NJ 1993/659 m.nt. D.W.F. Verkade (Vredo Dodewaard/Veenhuis Machines).

30Vergelijk G. de Groot, Civiel deskundigenbewijs, Deventer: Wolters Kluwer 2025, nr. 202.

31Vergelijk HR 19 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3654, RvdW 2015/91 en JIN 2015/38 m.nt. J. van Weerden, rov. 3.4.1.

32Zie productie 25 bij de memorie van grieven tevens houdende wijziging van eis.

33Zie de randnummers 2.36.-2.39. van de memorie van grieven tevens houdende wijziging van eis.

34Zie randnummer 2.40. van de memorie van grieven tevens houdende wijziging van eis, onder verwijzing naar productie 26.

35Zie de randnummers 40.-48. en 115.-119. van de memorie van antwoord tevens antwoord op eiswijziging.

36Zie randnummer 46. van de memorie van antwoord tevens antwoord op eiswijziging.

37Zie de randnummers 48. en 116. van de memorie van antwoord tevens antwoord op eiswijziging.

38Zie productie 32 bij de akte overlegging producties van de VvE, ingediend ten behoeve van de zitting van 27 februari 2025. Het bijbehorende H12-formulier bevindt zich niet in de in cassatie overgelegde procesdossiers, zodat niet kan worden nagegaan op welke datum de akte met de nadere producties is ingediend.

39Zie het namens [eiseres] ingediende H12-formulier van 13 februari 2025 met de bijgevoegde productie 1.

40Zie p. 2-3 van de spreekaantekeningen van de advocaat van [eiseres] ten behoeve van de mondelinge behandeling bij het hof op 27 februari 2025. Opmerking verdient dat door partijen in cassatie verschillende versies van deze spreekaantekeningen zijn overgelegd. Het weergegeven citaat is afkomstig uit de spreekaantekeningen uit het dossier dat is overgelegd door de VvE. De laatste twee volzinnen wijken (overigens slechts marginaal) af van de laatste twee volzinnen in de door [eiseres] overgelegde versie van de spreekaantekeningen (p. 3, bovenaan). Daar staat: “Vervolgens is pas op 30 januari 2025 verklaard dat dit rapport ook als de definitieve versie dient te worden aangemerkt. Daarmee wordt [eiseres] in haar belangen geschaad, daar zij hierdoor pas ter zitting de mogelijkheid heeft om op het definitieve rapport te reageren”.

41Zie p. 3-4 van de spreekaantekeningen van de advocaat van [eiseres] ten behoeve van de mondelinge behandeling bij het hof op 27 februari 2025.

42Zie randnummer 14. van de spreekaantekeningen van de advocaat van de VvE ten behoeve van de mondelinge behandeling bij het hof op 27 februari 2025.

43Zie p. 2 van het proces-verbaal van de mondelinge behandeling op 27 februari 2025 (vierde alinea, laatste gedachtestreepje).

44Vergelijk p. 2-3 van de spreekaantekeningen van de advocaat van [eiseres] ten behoeve van de mondelinge behandeling bij het hof op 27 februari 2025 en mijn opmerking in voetnoot 40 over de verschillende versies van de spreekaantekeningen die door partijen in cassatie zijn overgelegd. Blijkens p. 2 van het proces-verbaal van de mondelinge behandeling heeft mr. Hoekstra, de advocaat van [eiseres] , het woord gevoerd aan de hand van de overgelegde spreekaantekeningen.

45Vergelijk voetnoot 38. Uit de in cassatie overgelegde procesdossiers blijkt niet op welke datum de verklaring van Abricon van 30 januari 2025 in het geding is gebracht.

46Zie de akte van vermeerdering van eis tevens akte overlegging producties van de VvE van 17 september 2024. Vergelijk ook het bestreden arrest, rov. 4.1.


 

 

Parket bij de Hoge Raad 2 oktober 2026, ECLI:NL:PHR:2026:937

↑
Status: 302 Found Cache-Control: no-cache, private Date: Fri, 20 Nov 2026 13:49:42 GMT Location: /nieuwsbrief/drie-pagina-s-gezien-en-niet-ingelogd Content-Type: text/html; charset=utf-8 Redirecting to /nieuwsbrief/drie-pagina-s-gezien-en-niet-ingelogd Redirecting to /nieuwsbrief/drie-pagina-s-gezien-en-niet-ingelogd.