RBDHA 240426 toeslagenaffaire; vdo psychiater voor 4 gezinsleden; aangepaste IWMD 2025 vraagstelling; ad onderzoek prematuur; eerst psychiatrisch rapport

4.1.

Een verzoek tot het bevelen van een voorlopig deskundigenonderzoek moet in beginsel worden toegewezen, tenzij de rechtbank van oordeel is dat de informatie die verlangd wordt niet voldoende bepaald is, onvoldoende belang bij het voorlopig deskundigenbericht bestaat, het verzoek in strijd is met de goede procesorde, sprake is van misbruik van bevoegdheid of andere gewichtige redenen bestaan die zich verzetten tegen het voorlopig deskundigenbericht (art. 196 lid 2 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).

4.2.

Verzoekers hebben ter zitting aan de hand van nadere stukken toegelicht dat per gezinslid een psychiatrisch onderzoek dient te worden ingesteld naar de mentale gevolgen van de problemen die zijn ontstaan door de onrechtmatige besluiten en de daarmee samenhangende handelingen van de Staat. Op die manier kan de impact van de toeslagenaffaire op het gehele gezin in kaart worden gebracht. Eerdere relevante medische beoordelingen van verzoekers moeten hierbij worden betrokken. Doel van het onderzoek is vast te stellen of sprake is van psychische klachten en of het aannemelijk is dat deze klachten in causaal verband staan met de onrechtmatige besluiten en daarmee samenhangende handelingen van de Staat. De mogelijk daaruit voortkomende fysieke en mentale functionele beperkingen moeten nauwkeurig worden beschreven. De uitkomsten van de psychiatrische expertises zijn tevens van belang bij het vaststellen van de omvang van de immateriële schade. Aansluitend dient per gezinslid arbeidsdeskundig onderzoek plaats te vinden. Doel hiervan is om per betrokken gezinslid een beoordeling te maken van het functioneren in privé-, werk- en/of studiesituaties, rekening houdend met de eventueel door de psychiater vastgestelde functionele beperkingen. Indien sprake is van functionele beperkingen, dienen de gevolgen daarvan voor het inkomen en het studie- en carrièreperspectief in kaart te worden gebracht. Hetzelfde geldt voor de impact van deze beperkingen op het sociaal en emotioneel functioneren. Op deze manier kan per persoon een vergelijking worden gemaakt tussen de situatie mét en zonder toeslagenaffaire. Indien sprake is van enige mate van arbeidsongeschiktheid, wensen verzoekers aan de hand van een actuarieel rekenkundige expertise per persoon te laten berekenen wat de omvang is van de geleden en toekomstige inkomensschade, een en ander in aanvulling op de arbeidsdeskundige rapportage, indien en voor zover de arbeidsdeskundige een dergelijke rapportage noodzakelijk acht.

4.3.

Nu de Staat zich niet (formeel) verzet tegen het verzoek om als deskundige een psychiater te benoemen voor het verrichten van een deskundigenonderzoek per persoon, zal de rechtbank dat verzoek toewijzen met inachtneming van het volgende.

4.4.

Verzoekers hebben verzocht een psychiater van expertisebureau WPEX te benoemen. De Staat heeft daartegen geen bezwaren geuit.

4.5.

Verzoekers hebben verzocht te bepalen dat het voorschot op de kosten van de deskundigenonderzoeken door de Staat worden betaald. Hoewel de Staat als gezegd geen verweer voert, heeft hij erop gewezen dat hij zijn betwisting van de aansprakelijkheid jegens de kinderen handhaaft en dat dit verweer ook zal worden gevoerd in een eventuele bodemprocedure.

4.6.

Gelet op de vaststaande aansprakelijkheid jegens de moeder en gelet op dat wat namens verzoekers ter zitting is toegelicht over de samenhang van de verzoeken van de moeder en de kinderen, waaruit kort gezegd volgt dat moeder en haar kinderen psychologische hulp hebben gezocht en dat sprake is (geweest) van psychische klachten, ziet de rechtbank aanleiding te bepalen dat het voorschot op de kosten van de vier psychiatrische deskundigenonderzoeken door de Staat dient te worden betaald.

4.7.

Dit laat echter onverlet dat, zoals de rechtbank verzoekers ook ter zitting heeft voorgehouden, de Staat terecht heeft gewezen op het risico voor verzoekers althans de kinderen dat een deel van deze (aanzienlijke) kosten, waarover hierna meer, later alsnog voor rekening van verzoekers althans de kinderen kan komen, indien voornoemde (betwiste) aansprakelijkheid van de Staat jegens de kinderen niet komt vast te staan. Van de zijde van verzoekers is vervolgens desgevraagd bevestigd dat dit besproken en bekend is.

4.8.

Na de mondelinge behandeling heeft de rechtbank contact opgenomen met WPEX. Op 24 februari 2026 heeft WPEX de rechtbank bericht dat psychiater de heer M. van Beem beschikbaar is voor de verzochte vier onderzoeken. WPEX heeft een kostenbegroting meegestuurd en toegelicht dat:

1. de psychiater zich voor de onderzoeken van de volwassene en het meerderjarige kind zal laten bijstaan door een aan WPEX verbonden psycholoog;

2. de psychiater zich voor de onderzoeken van de minderjarige kinderen zal laten bijstaan door de heer H. Bijsterbosch (een aan WPEX verbonden klinisch neuropsycholoog Kind en Jeugd) en;

3. zij een doorlooptijd hanteert van 6 - 8 maanden.

4.9.

WPEX heeft de met de onderzoeken gemoeide kosten begroot op EUR 32.307 (inclusief 21% btw) in totaal voor alle verzoekers. WPEX hanteert een uurtarief van EUR 390 (exclusief 21% btw) voor een psychiater en EUR 255 (exclusief 21% btw) voor een klinisch neuropsycholoog en een GZ-psycholoog. WPEX verwacht de volgende tijdsbesteding:

• -

  per meerderjarige: 16 uren voor de psychiater en 3 uren voor de GZ-psycholoog en;

• -

  per minderjarige: 7 uren voor de psychiater en 13 uren voor de klinisch neuropsycholoog.

Daarnaast is per verzoeker drie uur aan administratieve werkzaamheden begroot tegen een uurtarief van EUR 50 (exclusief 21% btw).

4.10.

De rechtbank heeft partijen gelegenheid gegeven zich hierover uit te laten.

4.11.

Op 11 maart 2026 heeft de Staat bericht de kostenbegroting weliswaar hoog te vinden, maar daartegen niet direct bezwaar te hebben althans daarover niets te kunnen zeggen, omdat zijn medisch adviseur niet over relevante medische gegevens beschikt. De Staat onthoudt zich daarom van een oordeel over de hoogte van het voorschot. Omdat WPEX bij de kostenbegroting heeft geschreven dat kosten van eventueel aanvullend onderzoek daarin niet zijn opgenomen, merkt de Staat op dat het niet gegeven is dat hij gehouden is ook die kosten voor te schieten. De Staat wijst erop dat het om aanzienlijke kosten gaat en dat een eventuele terugvordering op de kinderen van door de Staat betaalde kosten hoger zal worden naarmate er meer kosten worden gemaakt.

4.12.

Op 12 maart 2026 hebben verzoekers bericht zich te refereren aan het oordeel van de rechtbank.

4.13.

Bij e-mailbericht van 12 maart 2026 heeft de rechtbank partijen bericht dat zij voornemens is over te gaan tot benoeming van de heer M. van Beem (psychiater), die zich zal laten bijstaan door een aan WPEX verbonden psycholoog en de heer H. Bijsterbosch (klinisch neuropsycholoog Kind en Jeugd) voor de uitvoering van de verzochte deskundigenonderzoeken, een en ander conform de begroting van WPEX.

4.14.

De rechtbank heeft partijen ter zitting voorgehouden dat zij (in het geval van het ontbreken van een gezamenlijke vraagstelling van partijen) aanleiding ziet de IWMD-vraagstelling voor te leggen aan de deskundige. De nieuwste versie van deze vraagstelling (versie 2025) zal dan ook aangepast aan de onderhavige zaak op na te melden wijze ter beantwoording worden voorgelegd aan de deskundige.

4.15.

Partijen zijn wettelijk verplicht mee te werken aan het onderzoek door de deskundige(n). De rechtbank zal deze en andere verplichtingen nader uitwerken in de beslissing. Wordt aan een van deze verplichtingen niet voldaan, dan kan de rechtbank daaruit de gevolgtrekking maken die zij geraden acht, ook in het nadeel van de desbetreffende partij.

4.16.

Indien een partij desgevraagd of op eigen initiatief schriftelijke opmerkingen en verzoeken aan (een van) de deskundige(n) doet toekomen, dient zij daarvan gelijktijdig afschrift aan de wedepartij te verstrekken.

4.17.

Ter zitting is met partijen besproken dat de beslissing op het verzoek voor een arbeidsdeskundig onderzoek in dit geval prematuur is. De bevindingen van de psychiater kunnen relevant zijn bij de beoordeling van de vraag of onderzoek door een arbeidsdeskundige doelmatig is, maar dat zal pas veel later kunnen blijken. Om die reden zal het huidige verzoek voor een arbeidsdeskundig onderzoek worden afgewezen.