VU 270326 Naar een responsief aansprakelijkheidsrecht; Afscheidsrede prof. Arno Akkermans
- Meer over dit onderwerp:
VU 270326 Naar een responsief aansprakelijkheidsrecht; Afscheidsrede prof. Arno Akkermans
In deze afscheidsrede, uitgesproken aan de Vrije Universiteit Amsterdam op 27 maart 2026, betoogt Arno Akkermans dat het aansprakelijkheidsrecht bezig is met een fundamentele heroriëntatie. Voortbouwend op het begrip 'responsief recht' (Nonet & Selznick) en Habermas' analyse van de spanning tussen systeemwereld en leefwereld, laat hij zien hoe burgers door het formele aansprakelijkheidsrecht onvoldoende worden geholpen doordat hun ervaringen worden gereduceerd tot dossiers, vorderingen en schadeposten.
Habermas onderscheidt de leefwereld — de sfeer van menselijke communicatie, betekenisverlening en wederzijds begrip — van de systeemwereld, die wordt geregeerd door procedurele logica, hiërarchie en algoritmen. Wanneer de systeemlogica domeinen binnendringt die communicatief behoren te blijven, ontstaat wat Habermas de 'kolonialisering van de leefwereld' noemt: individuen raken ontmachtigd, vervreemd van instituties die hen zouden moeten dienen.
Het aansprakelijkheidsrecht is bij uitstek vatbaar voor dit proces. Empirisch onderzoek naar de behoeften van slachtoffers toont aan dat financiële compensatie slechts één van hun gerechtigheidsbelangen is; erkenning, waarheidsvinding, verantwoordelijkheid en steun bij herstel zijn minstens zo belangrijk. Een responsief aansprakelijkheidsrecht stelt die behoeften centraal, niet de interne logica van het systeem. Dat vereist meer dan procedurele aanpassingen: het gaat om juridische 'dekolonisatie', om het herstel van de communicatieve verbinding tussen recht en leefwereld.
De rede mondt uit in een pleidooi voor Restorative Tort Law, een aansprakelijkheidsrecht dat ook de gerechtigheidsbehoeften van de veroorzaker erkent, en dat niet alleen regelt, maar ook herstelt.