RBDHA 050226 - verzocht 16,5 uur x € 245 + 21% + kosten zitting en verweerschrift; geen onderbouwing, begroot op € 4.446.75 incl BTW, tegenverzoek t.z.v. kosten verweerschrift afgewezen

4.1.

[verzoekende partij] heeft zich tot de rechtbank gewend met een verzoek als bedoeld in artikel 1019w Rv. De deelgeschilprocedure biedt betrokkenen bij een geschil over schade als gevolg van dood of letsel in de buitengerechtelijke onderhandelingsfase een eenvoudige en snelle toegang tot de rechter, om de totstandkoming van een minnelijke regeling te bevorderen. In verband hiermee moet de rechtbank eerst beoordelen of de verzochte beslissing (i) een deegeschil betreft als bedoeld in artikel 1019w Rv, (ii) die kan bijdragen aan de totstandkoming van een vaststellingsovereenkomst. Als dit laatste onvoldoende het geval is, moet het verzoek worden afgewezen (artikel 1019z Rv).

4.2.

In dit geval heeft [verzoekende partij] de aansprakelijkheidsvraag aan de rechtbank voorgelegd. Dit is een deelgeschil als bedoeld in artikel 1019w Rv. Met een oordeel hierover kan de ontstane impasse tussen partijen worden doorbroken en kunnen de onderhandelingen (over causaliteit en schade) in principe worden voortgezet. Dit betekent dat de rechtbank het verzoek inhoudelijk zal bespreken.

4.3.

De rechtbank moet beoordelen of de Staat aansprakelijk is wegens onrechtmatige geweldsaanwending tegen [verzoekende partij] tijdens zijn detentie in de PI.

4.4.

Op [verzoekende partij] rusten in beginsel de stelplicht en de bewijslast van de gestelde mishandeling en de daardoor geleden schade. Dit is anders als uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een andere verdeling van de bewijslast voortvloeit. In dat geval kan de bewijslast worden omgekeerd. Volgens vaste rechtspraak kan deze uitzondering slechts met terughoudendheid en onder bijzondere omstandigheden worden toegepast.

4.5.

Anders dan [verzoekende partij] (onder verwijzing naar een uitspraak van deze rechtbank van 10 april 20191) betoogt, ziet de rechtbank in de omstandigheden van deze zaak onvoldoende aanleiding om de bewijslast om te keren Weliswaar is, in strijd met het bepaalde in artikel 9 lid 1 van de Geweldsinstructie penitentiare inrichtingen, geen schriftelijke melding opgemaakt van het incident, maar [verzoekende partij] is hierdoor naar het oordeel van de rechtbank niet in een onredelijk zware bewijspositie geraakt. De Staat heeft namelijk enige tijd na het incident wel andere verklaringen van betrokkenen laten opstellen (zie onder 2.3 en 2.4). Deze verklaringen geven informatie over de toedracht van het incident zoals dat volgens de Staat heeft plaatsgevonden en de Staat heeft aangevoerd dat een schriftelijke melding, als die destijds wel was opgemaakt, inhoudelijk met de afgelegde verklaringen zou zijn overeengekomen. De rechtbank volgt de Staat in dit betoog. De verklaringen geven namelijk duidelijkheid over de redenen die tot het aanwenden van geweld hebben geleid, de daaruit voortvloeiende gevolgen en op wiens last dit aanwenden van geweld heeft plaatsgevonden (hetgeen overeenkomt met het bepaalde in artikel 9 lid 1 van voornoemde Geweldsinstructie). Daarmee heeft de Staat in het kader van dit deelgeschil voldaan aan de op haar onder de gegeven omstandigheden rustende verzwaarde motiveringsplicht. Het ontbreken van de vereiste schriftelijke melding betekent dus niet dat de rechtmatigheid van het toegepaste geweld in deze procedure niet kan worden getoetst. Van het ernstig ondermijnen van de procespositie van [verzoekende partij] is daarom geen sprake. In de (enkele) feitelijke verhouding tussen partijen ziet de rechtbank in dit geval ook onvoldoende grond voor een omkering van de bewijslast. Stelplicht- en bewijslast ter zake van de onrechtmatigheid van het toegepaste geweld rusten dus overeenkomstig de hoofdregel op [verzoekende partij].

4.6.

[verzoekende partij] stelt dat bij zijn overplaatsing vanuit een groepscel naar een observatiecel sprake is geweest van een buitenproportionele en onmenselijke geweldsuitoefening. Ter onderbouwing hiervan heeft [verzoekende partij] gewezen op de door hem ingediende klacht en de beslissing daarop van de voorzitter van de beklagcommissie. Uit deze uitspraak blijkt volgens [verzoekende partij] niet dat hij een bedreiging vormde of dat het toegepaste geweld noodzakelijk was om de veiligheid van medewerkers of anderen te garanderen. Hij verzette zich alleen omdat hem niets was uitgelegd over de redenen en het doel van de overplaatsing. Vervolgens werd er, zonder hem eerst aan te spreken op zijn gedrag, excessief geweld toegepast.

4.7.

De Staat heeft weersproken dat bij de overplaatsing van [verzoekende partij] sprake is geweest van onrechtmatig handelen van de PI. De Staat heeft hierbij gewezen op de door haar overgelegde verklaringen.

4.8.

De rechtbank stelt voorop dat zij bij de beoordeling van de vraag of de Staat aansprakelijk kan worden gehouden wegens onrechtmatige geweldsuitoefening jegens [verzoekende partij] van de thans aanwezige stukken moet uitgaan, aangezien in dit deelgeschil geen plaats is voor nadere bewijslevering.

4.9.

Uit de door de Staat overgelegde verklaringen blijkt dat [verzoekende partij] weigerde mee te werken aan een (verplichte) medische intake door een verpleegkundige van de medische dienst en dat hij boos en opstandig was, wat zich uitte in het uitschelden en bedreigen van het aanwezige personeel van de PI. [verzoekende partij] is vervolgens geboeid vervoerd naar een observatiecel, waarbij [verzoekende partij] bleef schelden en bedreigen en waarbij hij zich verzette door met zijn lichaam te draaien en zich te laten vallen. [verzoekende partij] heeft dit op zichzelf niet, althans onvoldoende gemotiveerd, weersproken. Hij heeft, onder verwijzing naar de beslissing van de voorzitter van de beklagcommissie, alleen gesteld dat hij geen bedreiging vormde, maar dit kan uit die beslissing, anders dan uit de eigen stellingen van [verzoekende partij] (weergegeven in de eerste alinea onder het kopje ‘Bevindingen en overwegingen’ op de eerste pagina), niet worden afgeleid. De rechtbank neemt dus aan dat er sprake was van (hevige) weerstand en tegenwerking door [verzoekende partij]. Dit gedrag van [verzoekende partij] zelf en zijn gemoedstoestand maakte het toepassen van geweld noodzakelijk, mede voor de veiligheid van de medewerkers van de PI. De rechtbank ziet geen aanwijzingen om eraan te twijfelen dat de betrokken PI-medewerkers eerst hebben geprobeerd de situatie te de-escaleren en hebben geprobeerd [verzoekende partij] tot bedaren te brengen en pas daarna tot toepassen van fysieke druk zijn overgegaan. Op grond van het huidige dossier blijkt niet dat het tegen [verzoekende partij] toegepaste geweld buitenproportioneel is geweest.

4.10.

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat [verzoekende partij] zijn stelling dat tegen hem onnodig excessief (en dus onrechtmatig) geweld is gebruikt onvoldoende heeft onderbouwd. Het enkele feit dat, zoals [verzoekende partij] stelt, er door de PI geen uitleg of toelichting is gegeven over de overplaatsing naar een observatiecel maakt dit oordeel niet anders, zeker niet in het licht van het feit dat [verzoekende partij], volgens zijn eigen stelling, zelf om overplaatsing had gevraagd.

4.11.

Het voorgaande leidt er reeds toe dat de verzochte verklaring voor recht wordt afgewezen.

4.12.

De rechtbank moet op grond van artikel 1019aa lid 1 Rv de kosten van de deelgeschilprocedure begroten. Dat geldt ook als een verzoek in deelgeschil wordt afgewezen. Alleen als de deelgeschilprocedure volstrekt onnodig of onterecht is ingesteld, hoeven de kosten van de procedure niet te worden begroot. Van deze laatste situatie is in dit geval geen sprake.

4.13.

Bij de begroting van de kosten moet de rechtbank de redelijke kosten als bedoeld in artikel 6:96 lid 2 Burgerlijk Wetboek (BW) in aanmerking nemen. Daarbij moet de rechtbank de dubbele redelijkheidstoets hanteren; zowel het inroepen van de rechtsbijstand als de daarvoor gemaakte kosten moeten redelijk zijn. Niet weersproken is dat de inschakeling van een advocaat door [verzoekende partij] redelijk is geweest. Het gaat dus alleen om de vraag of de gemaakte kosten redelijk zijn.

4.14.

De Staat heeft in de eerste plaats aangevoerd dat het de vraag is of [verzoekende partij] niet in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Mr. El Ballouti heeft in reactie hierop gesteld dat [verzoekende partij] pro bono wordt bijgestaan en dat geen toevoeging is aangevraagd. Nu de Staat dit verder niet meer heeft weersproken, gaat de rechtbank ervan uit dat [verzoekende partij] zonder een toevoeging procedeert.

4.15.

Mr. El Ballouti heeft zijn kosten verbonden aan de behandeling van het verzoekschrift begroot op € 4.891,43. Dit bedrag is gebaseerd op een tijdsbesteding van 16,5 uur tegen een uurtarief van € 245 (vermeerderd met 21% btw) en moet volgens mr. El Ballouti nog worden vermeerderd met de kosten verbonden aan het bestuderen van het verweerschrift, het bijwonen van de zitting en nakosten.

4.16.

4.17.

Omdat de aansprakelijkheid van de Staat in deze procedure niet is komen vast te staan, zal de rechtbank de kosten alleen begroten en de Staat niet veroordelen tot betaling daarvan. Het begrote bedrag hoeft alleen door de Staat te worden betaald, als de aansprakelijkheid alsnog komt vast te staan.