RBGEL 220726 regres; kolom valt nadat wn-er er een ladder tegen plaatste; rapport deskundige t.z.v. onveilig laddergebruik leidt tot aanvullende vragen

Uit bijlage 3 bij het deskundigenbericht blijkt dat [de gedaagde] bij e-mail van 4 augustus 2025 drie opmerkingen heeft gemaakt naar aanleiding van het concept deskundigenbericht en daarbij een e-mail van 23 februari 2015 van [de gedaagde] aan Adinex heeft meegestuurd, waarin door [de gedaagde] aan Adinex is meegedeeld dat er op de dag van het ongeval geen hoogwerkers aanwezig waren en dat er toen op de bouw alleen mensen van [adviesbureau] aanwezig waren. In de eerste twee opmerkingen van [de gedaagde] , die zien op de beantwoording van vraag 1 in het concept deskundigenbericht, heeft zij onder verwijzing naar voormelde e-mail van 23 februari 2015 vermeld dat (i) zijzelf op de datum van het ongeval niet aanwezig was op de bouwplaats en (ii) dat er op de datum van het ongeval geen hoogwerkers aanwezig waren. De derde opmerking van [de gedaagde] , die ziet op de beantwoording van vraag 6 in het deskundigenbericht, luidt als volgt:

Zoals hiervoor al vermeld, was [de gedaagde] op 24 november 2010 niet op de bouwlocatie aanwezig. [de gedaagde] kon op dat moment dus niet aan [adviesbureau] [ [adviesbureau] , toevoeging rb] melden dat er bij de betreffende kolom geen haakankers waren toegepast. In de zienswijze van Adinex was hiervoor voor [de gedaagde] ook geen noodzaak. Adinex stelt: “Uitsluitend in de (onveilige) montagesituatie – zoals uitgevoerd door [adviesbureau] – worden de ankers op trek belast en konden de ankers uit het beton worden getrokken toen de heer [medewerker] , staand op de ladder tegen de kolom, de strop aan de bovenzijde van de betreffende kolom losmaakte. In de gebruikssituatie (bouw gereed) is er uitsluitend sprake van schuifkrachten op de ankers en zullen de ankers dus niet uit het beton worden getrokken. [de gedaagde] mocht aannemen dat een deskundige partij als [adviesbureau] zich niet zou bedienen van de gehanteerde onveilige montage situatie (ladder tegen de stalen kolom die aan de bovenzijde in een strop hangt). Conclusie: voor [de gedaagde] was er dus geen enkele reden om te melden bij [adviesbureau] dat bij de betreffende kolom boorankers waren toegepast.”

Als u dit met Adinex eens bent, wilt u deze alinea dan dienovereenkomstig aanpassen? Als u het niet met Adinex eens bent, kunt u dit dan toelichten?

Verder is in het deskundigenbericht ten aanzien van de opmerkingen en verzoeken van partijen het volgende vermeld:

Op 7 juli is het concept-deskundigenbericht verzonden aan partijen. 4 augustus 2025 is een reactie ontvangen van VA advocaten [ [de gedaagde] , toevoeging rb] zoals opgenomen in bijlage 3 van dit bericht..

Op basis daarvan is het antwoord van vraag 1 gewijzigd omdat het nu duidelijk is dat de [adviesbureau] geen hoogwerker ter beschikking heeft gesteld en dus ook op dat moment niet kon worden toegepast, en omdat duidelijk is dat [adviesbureau] als enige werkgever op de locatie werkzaamheden verrichtte en geen noodzaak aanwezig is om werkzaamheden tussen meerdere werkgevers te coördineren en of aanvullende V&G afspraken te maken. Waarmee de V&G verantwoordelijkheden op die dag op de bouwplaats volledig bij [adviesbureau] berusten.

Vraag 6 is aangepast omdat nu wel duidelijk is dat [adviesbureau] alleen op de bouwplaats aanwezig was op 24 november 2020 [bedoeld zal zijn: 2010, toevoeging rb]. Dit heeft ook invloed op de beantwoording van vraag 7, die is op basis daarvan ook aangepast.

De opmerkingen van V&A Advocaten bij het derde aandachtstreepje in de mail van bijlage 3, ga ik bij vraag 8 dieper in op de vraag of het gebruik van boorankers een bijzondere, risico verhogende situatie is.

Relevant aan de situatie zoals in de vraag omschreven is dat er een betonnen vloer aanwezig was in het bouwwerk. (…) Op basis van de beschrijvingen is de situatie dat er een betonnen funderingsplaat aanwezig is met aangebrachte ankers. Dit betekent dat er een vlakke draagkrachtige vloer aanwezig is waar een stabiele opstelling van arbeidsmiddelen voor het werken op hoogte aanwezig is.

Uit de documentje kan worden vastgesteld dat er ten tijde van het ongeval niemand van firma [de gedaagde] op locatie aanwezig was.

De firma [de gedaagde] , als hoofdaannemer, heeft de coördinatieverplichting voor opeenvolgende en of gelijktijdige werkzaamheden. Omdat onderaannemer [adviesbureau] alleen aan het werk is op 24 november 2010 is er geen noodzaak tot afstemming van gelijktijdige werkzaamheden. De vraag is of er gecoördineerd moet worden in met betrekking tot opvolgende werkzaamheden.

Het toepassen van boorankers is dermate algemeen voorkomend dat dit waarschijnlijk, indien niet wordt nagevraagd, ook indien [de gedaagde] wel aanwezig zou zijn geweest, niet zal worden gemeld.

Als werkgever bepaalt [adviesbureau] de te volgen werkwijzen (wat er gedaan moet worden en hoe dat gedaan moet worden en heeft de toezichtverplichting op uit te voeren werkzaamheden en werkomstandigheden.

Op basis van de documentatie kan worden vastgesteld er geen hoogwerker beschikbaar was om werkzaamheden op hoogte te verrichten. De hoogst leidinggevende en toezichthoudende op locatie van [adviesbureau] voert het gezag uit en daarmee de te volgen werkmethode. Het is de gekozen werkmethode die de onbedoelde belasting veroorzaakt op de kolom.

Op basis van de documentatie kan niet worden vastgesteld er andere veiligere arbeidsmiddelen dan een ladder beschikbaar waren om werkzaamheden op hoogte veilig te verrichten. Hierbij doel ik specifiek op de beschikbaarheid en het gebruik van een rolsteiger als veiliger arbeidsmiddel voor het werken op hoogte dan een ladder.

Op basis van de beschrijvingen in de stukken kan niet worden vastgesteld welke voorlichting en instructie aan het slachtoffer is gegeven door de werkgever ( [adviesbureau] ).

De veiligheidseisen die van toepassing waren op 24 -11-2010 liggen vast in de arbeidsomstandighedenwetgeving (wet, besluit, regeling) zijn terug te vinden op https:/wetten.overheid.nl/ , (…). Bij de beantwoording van vraag 5 is de relevante wettekst zoals deze geldig was op 24-11-2010, opgenomen in artikel 7.23 van het Arbeidsomstandighedenbesluit, weergegeven.

Ook was toentertijd de ‘beleidsregels arbeidsomstandigheden’ beschikbaar met een beschrijving van op welke wijze invulling kon worden gegeven aan de doelvoorschriften van de Arbeidsomstandighedenwetgeving.

Daarbij is het belangrijk te vermelden dat vanuit de wetgeving het gebruik van ladders is toegestaan voor het overbruggen van hoogteverschillen. Als arbeidsmiddel (om werkzaamheden op te verrichten zoals het verwijderen van een hijsband) slechts indien er geen veiligere methoden kunnen worden toegepast.

Het is vanuit mijn jarenlange ervaring op bouwlocaties zeer ongebruikelijk dat hijsstroppen met gebruikmaking van een ladder geplaatst tegen een kolom worden verwijderd.

Bij deze werkzaamheden is het gebruik van een hoogwerker het meest passende arbeidsmiddel. Dit omdat bij het verloop van werkzaamheden op tal van plaatsen, naast het verwijderen van hijsstroppen, ook op hoogte stalen elementen moeten worden gepositioneerd en boutverbindingen worden aangebracht om de stalen elementen te verbinden. Dit zijn werkzaamheden die je niet veilig vanaf een ladder kunt en mag uitvoeren.

Bij het gebruik van de ladder is een belangrijk principe het “3 points of contact”. Dat wil zeggen dat je te allen tijde met 3 punten contact hebt de met ladder. Hetzij met twee handen en 1 voet, of met twee voeten en 1 hand tijdens het beklimmen en het verrichten van handelingen. Bij het verrichten van handelingen op de ladder met beide handen, zoals het bevestigen van bouten en moeren of met de hand meenemen van goederen kan dit niet worden gerealiseerd en is het gebruik van de ladder onveilig.

De wetgeving was ook toen als duidelijk over de inzet van de ladder als werkplek.

Samengevat: “De ladder is geen werkplek, tenzij het niet anders kan en het in die situatie de meest veilige oplossing is”:

Arbeidsomstandighedenbesluit geldig op 24 november 2020 [bedoeld zal zijn 2010, toevoeging rb], artikel 7.23 1e en 2e lid:

Artikel 7.23 Algemeen

(…)

2. Met inachtneming van het eerste lid wordt het gebruik van ladders en trappen als arbeidsplaatsen op hoogte beperkt tot omstandigheden waarin het gebruik van andere, veiliger arbeidsmiddelen niet gerechtvaardigd is in verband met het geringe risico, en

a. vanwege de korte gebruiksduur, of

b. de bestaande kenmerken van de locaties die de werkgever niet kan veranderen.

Op basis van de toenmalige wetgeving had de ladder niet mogen worden ingezet als arbeidsmiddel om de stroppen op hoogte te verwijderen omdat er geen omstandigheden zijn uit de beschrijving die rechtvaardigen dat een ladder wordt ingezet als werkmethode.

Omdat hoger dan 2,5 meter (arbobesluit artikel 3.16) wordt gewerkt, is er sprake van een hoog risico en dit is niet een gering risico zoals gesteld onder lid 2 van 7.23 van het arbeidsomstandighedenbesluit.

Ja, omdat er een gestorte betonvloer aanwezig is ook al was deze niet aanwezig geweest dan was een ruw-terrein hoogwerker een passend arbeidsmiddel geweest. Een rolsteiger kan op een vlakke betonvloer ook worden toegepast maar in mijn vele jaren op een bouwlocaties kom ik een rolsteiger bij montage van staalconstructies niet tegen. Of een rolsteiger of hoogwerker wel of niet beschikbaar waren op locatie staat niet beschreven.

Ook in 2010 was de beschikbaarheid van hoogwerkers en rolsteigers bij materieelverhuurbedrijven geen probleem.

Ook indien er op dat moment geen rolsteiger of hoogwerker aanwezig was, rechtvaardigt niet dat dan maar een ladder wordt ingezet gezien de grootte van het risico.

De werkgever is verantwoordelijk voor de gekozen werkmethode. Hiertoe verstrekt hij de middelen, voorlichting en instructie en toezicht. (conform artikel 8 arbeidsomstandighedenwet).

Een veiligere uitvoering van werkzaamheden kan met behulp van andere arbeidsmiddelen worden gerealiseerd. Een hoogwerker of een (rol)steiger zijn veiligere arbeidsmiddelen voor de beschreven werkzaamheden. Het ter beschikking stellen, het instrueren en het toezichthouden op het veilig uitvoeren van werkzaamheden is een werkgeversverantwoordelijkheid.

Het is aan de hoogst operationeel leidinggevende van de werkgever op locatie om namens de werkgever invulling te geven aan het toezicht te houden op correcte en veilige uitvoering van werkzaamheden.

De opdrachtgever (de heer [opdrachtgever] ) is normaliter verantwoordelijk voor de veiligheid van het bouwproject in de ontwerpfase. Omdat de heer [opdrachtgever] als particulier de opdracht heeft verstrekt, gaan de opdrachtgeversverplichting zoals beschreven in afdeling 5 van het arbeidsomstandighedenbesluit over op de ontwerpende partij.

Daar berust dan ook de zorgplicht (de vergewisplicht was toen nog niet opgenomen in het arbobesluit) of betrokken partijen in staat zijn om op veilige wijze het project te realiseren. De beoordeling of [adviesbureau] in staat is(was) om op veilige wijze de werkzaamheden uit te voeren ligt in dit geval formeel bij de ontwerpende partij. De praktijk is dat de hoofdaannemer de onderaannemers selecteert. De criteria die daarbij zijn gebruikt en of de te volgen werkwijze daarbij besproken is kan uit de stukken niet worden vastgesteld.

De hoofdaannemer is verantwoordelijk om de project specifieke risico’s af te stemmen met zijn onderaannemers en daar gezamenlijk afspraken over te maken en op welke wijze maatregelen met betrekking tot tijd, plaats en veiligheid worden toegepast (V&G coördinatie) en houdt toezicht op het effectief nakomen van gemaakte afspraken.

Zoals voorgaand reeds beschreven is de werkgever ( [adviesbureau] ) direct verantwoordelijk voor de gekozen werkmethoden, arbeidsmiddelen, instructie en het houden van toezicht.

De vraag is of het achteraf aanbrengen van vloerankers met behulp van een gevalideerde techniek van ankers moet worden beschouwd als een bijzondere afwijking.

In de praktijk komt het regelmatig voor dat achteraf vloerankers worden aangebracht. Hetzij doordat oorspronkelijk ankers foutief zijn aangebracht, vergeten zijn om aan te brengen of een constructiewijziging gedurende de bouw.

In die gevallen wordt gebruikgemaakt van een gevalideerde methode om boorankers aan te brengen. Het is de fabrikant van chemische verbindingsmiddelen die voorschrijft wat de juiste werkwijze is om een betrouwbare verbinding te realiseren en geeft daarbij de limieten van het toepassingsbereik van de chemische verbinding.

Het overgaan op boorankers in de genoemde situaties is een veel voorkomende, geaccepteerde methode van bevestigen van ankers. Wat daarbij wel van belang is dat geverifieerd wordt of de tot stand te brengen verankering constructief, dus qua optreden krachten, verantwoord is. Hierbij dient rekening te worden gehouden met te verwachten optredende krachten. De bijzondere belastingsituatie met dwarskrachten die optreden bij het plaatsen en gebruiken van een ladder wordt daarin niet meegenomen omdat dat niet een te verwachten situatie is.

Het feit dat achteraf boorankers worden toegepast is op zich niet bijzonder. Indien dit wel was gemeld bij [adviesbureau] , is alsnog de vraag of door een melding dat boorankers in plaats van haakankers zijn toegepast, het slachtoffer in die situatie anders zou handelen.

Poortman gaat bij de beantwoording van de vragen 1 en 8 ervan uit dat [de gedaagde] heeft gewerkt met toepassing van boorankers en verbindt daaraan zijn belangrijkste bevindingen. Dat is echter onjuist. Uit het deskundigenbericht van Wijte (zie de beantwoording van vraag 3 door Wijte, weergegeven onder 2.2. van het tussenvonnis van 4 september 2024) blijkt juist dat [de gedaagde] (in afwijking van de door [adviesbureau] voorgeschreven werkwijze met in het beton gestorte haakankers) niet heeft gewerkt met boorankers maar dat zij afgezaagde haakankers in het beton heeft aangebracht als ware het boorankers (dus in het beton geboorde afgezaagde haakankers, zie vraag 3 aan deskundige Wijte, zoals vermeld in 2.2 van het tussenvonnis van 4 september 2024) en dat zij dus ook niet op juiste wijze boorankers heeft toegepast. Uit het deskundigenbericht van Wijte blijkt ook dat indien [de gedaagde] op juiste wijze boorankers had toegepast - wat zij dus niet heeft gedaan - de kolom niet zou zijn bezweken. Daarbij komt dat de vraag over het al dan niet gebruikelijk zijn van de door [de gedaagde] toegepaste werkwijze met betrekking tot het aanbrengen van de ankers niet aan Poortman voorlag, omdat deze al was beantwoord door Wijte.

In zoverre kan dan ook niet worden uitgegaan van de bevindingen van Poortman in de beantwoording van de vragen 1 en 8 dat [de gedaagde] haar afwijkende werkwijze niet aan [adviesbureau] had hoeven melden, dat de door [adviesbureau] gekozen werkmethode (met een ladder) de onbedoelde belasting heeft veroorzaakt op de kolom en dat het maar de vraag is of indien [de gedaagde] haar afwijkende werkwijze met betrekking tot het aanbrengen van de boorankers [de gedaagde] had gemeld het slachtoffer ( [medewerker] ) anders zou hebben gehandeld.

Aan Poortman lag kort gezegd de vraag voor of het werken met een ladder tegen de kolommen om de hijsstroppen los te maken voldeed aan de toen geldende veiligheidseisen en veiligheidsnormen en of dat een al dan niet een gebruikelijke werkwijze was.

Poortman beantwoordt die vraag onder de vragen 3, 4 en 5 a tot en met c. Hij verklaart, samengevat, dat het gebruik van een ladder niet het juiste arbeidsmiddel was om de hijsstroppen los te maken omdat hoger dan 2,5 meter werd gewerkt en er geen sprake was van kortstondig gebruik (te weten: het losmaken van 29 hijsstroppen). Volgens Poortman zou het gebruik van een hoogwerker het meest passende arbeidsmiddel zijn geweest omdat op tal van plaatsen, naast het verwijderen van hijsstroppen, ook op hoogte stalen elementen moesten worden gepositioneerd en boutverbindingen worden aangebracht om de stalen elementen te verbinden en dat dit werkzaamheden zijn die je niet veilig vanaf een ladder kunt en mag uitvoeren, gelet op het belangrijke principe “3 points of contact”. Bij het verrichten van handelingen op de ladder met beide handen, zoals het bevestigen van bouten en moeren of met de hand meenemen van goederen kan dit niet worden gerealiseerd en is het gebruik van de ladder onveilig, aldus Poortman. Daarbij heeft hij zich gebaseerd op het bepaalde in artikel 7.23 van het Arbeidsomstandighedenbesluit en ‘beleidsregels arbeidsomstandigheden’, zonder die laatste te concretiseren, en zijn jarenlange ervaring.

De rechtbank is dan ook voornemens Poortman de volgende aanvullende vragen voor te leggen:

I. Was de Leidraad veilig werken op hoogte van het VNO (productie 27 van ASR) van toepassing ten tijde van het ongeval van 24 november 2010?

II. Zo nee, waarom niet?

III. Indien (stroom)schema 1 van de Leidraad wordt toegepast op de betreffende situatie ten tijde van het ongeval, was dan het gebruik van een ladder toegestaan?

IV. Zo nee, waarom niet?

V. Indien het gebruik van een ladder in die situatie was toegestaan, was het gebruik van een ladder, gelet op (stroom) schema 2 van de Leidraad dan veilig of niet?

VI. Wilt u bij de beantwoording van vraag V afzonderlijk aandacht besteden aan de punten (i) stahoogte, (ii) effectieve statijd, (iii) krachtuitoefening en (iv) reikwijdte en motiveren hoe u tot uw antwoord bent gekomen?

VII. Wilt u uw antwoorden op voormelde vragen ook betrekken bij de beantwoording van vraag 4, waarbij u dient uit te gaan van de werkzaamheden bestaande uit het losmaken van de hijsstroppen van de kolommen en niet van eventuele vervolgwerkzaamheden?

VIII. Maakt het voor de beantwoording van de vragen 1, 6 en 7 nog verschil indien [de gedaagde] zelf op de bouwlocatie aanwezig was op de dag van het ongeval en zo ja in welke zin?

IX. Maakt het voor de beantwoording van de vragen 1, 6 en 7 nog verschil indien op de dag van het ongeval een hoogwerker of rolsteiger beschikbaar was op de bouwlocatie en zo ja in welke zin?

X. Zijn er nog andere punten die u naar voren wilt brengen waarvan de rechter volgens u kennis moet nemen bij de verdere beoordeling?

De rechtbank zal de zaak naar de rol verwijzen, zodat partijen zich over het aanvullend deskundigenonderzoek bij akte kunnen uitlaten en ASR zich bij dezelfde akte kan uitlaten over hetgeen is overwogen in 2.16.

Partijen moeten de concept-akte uiterlijk een week vóór de roldatum naar elkaar toesturen, zodat zij in hun definitieve akte op de akte van de wederpartij kunnen reageren.